Xin trân trọng và chân thành cảm tạ:

và nhiều người khác đã đồng ý, khuyến khích và cung cấp các thông tin ban đầu, làm cơ sở cho việc biên soạn bản Gia Phả kỳ này. Đặc biệt, Dượng Út Điệp đã có những đóng góp tích cực và cụ thể; em Trần-Phương-Đức đã cung cấp thiết bị, giấy in...

Đây chính là những nguồn lực động viên quý báu không thể thiếu trong quá trình thực hiện.

TP HCM, ngày 12 tháng 01 năm 2002.

Đó là niềm mơ ước và tự hào của nhiều gia tộc thường là quyền quý, cao-sang - theo như trước đây.

Ngày nay, Gia-Phả không còn là dành riêng cho ai cho giới nào, mà thiết nghĩ là điều cần thiết cho mỗi cá nhân, gia-đình, tộc họ và xã hội. Cần thiết vì có những lợi ích thiết thực cũng như vô hình, tiềm ẩn do Gia-Phả mang lại. Rất nhiều... Tuy mơ ước nhưng không dễ thực hiện vì có những khó khăn nhất định, mà yếu tố đầu tiên là sự nhất trí, quyết tâm. Trong đó, khởi xướng thì nhiều nhưng phải có người bắt đầu.

Khoảng trung tuần tháng 09 năm 1999, trong một cuộc nói chuyện gia-đình, điều than thở: "... gia tộc mình đông quá không nhớ hết, lại có khi lẫn lộn, thành ra là xa cách và thất trách!" Ý tưởng lập một quyển Gia-Phả cho dòng họ được đem ra mổ xẻ, bàn luận,... chỉ với mục tiêu đơn giản là biết về những người thân thuộc và nếu được, thêm về thân thế, sự nghiệp... để tô đậm tình cảm, truyền thống gia đình. Và việc nêu trên được sự ủng hộ nhiệt tình, nhưng ngắn gọn của vợ tôi. Thật ra ý tưởng này cũng không có gì là mới mẻ vì bản thân là người sống nhiều về nội tâm, rất quý trọng tình cảm gia tộc, nên đã ấp ủ, chuẩn bị từ lâu, ít nhất cũng là về mặt ý thức và phương thức thực hiện.

Về phương thức thực hiện, có 2 công việc chính song-song: (1) sưu tầm thông tin, tư liệu về dòng họ để sắp xếp lại cho có hệ thống, chính xác, rõ ràng.... (2) cách thức ghi chép, lưu trữ, trình bày, in ấn, phát hành và vun bồi tiếp nối. Bên cạnh đó, còn phải bổ sung kiến thức bằng cách tìm đọc, nghiên-cứu những văn bản, tài liệu, phần mềm có liên quan, và những Giả-Phả cụ thể để rút ưu khuyết điểm.

Nhân lần giỗ của gia đình cuối năm đó (tức đầu năm 2000), ý định và một số nét chính của việc lập Gia-Phả cho dòng họ Trần Ngọc, Phú-Phụng, Bến-Tre được chính thức trình bày với bà con quyến thuộc hiện diện. Được sự nhiệt tình ủng hộ, khuyến khích nhất là các Cậu, và hứa là hoàn thành sau một năm cũng vào dịp giỗ này...

Một năm tuy là dài, nhưng khi thực hiện, đã phát sinh biết bao sự việc mà chỉ có khi đi sâu vào chi tiết hay thực tế! mới thấy hết ý nghĩa của hai chữ "khó khăn" Về việc truy-tầm thông tin, tư liệu: bắt đầu từ những ghi nhớ rời rạc của Vân, của Cậu-14, Cậu-7,... hoặc có bài bản hơn với Cậu 3-Hạp, Cậu 3-Thược, Anh 2-Minh,... mỗi nơi không dưới 3 giờ hoặc nhiều trang ghi chép. Phải sắp xếp, đắn đo với những lời kể chưa phù hợp nhau, định mục tiêu câu hỏi, con người kế tiếp... Bản thân rất “siêng năng" thăm viếng hoặc có mặt trong các dịp vui, buồn, giỗ,.... của dòng họ để nghe, nhớ, ghi lại những câu chuyện xa xưa, hay những chi tiết còn thiếu. Có 3 khó khăn chính: (1) những người lớn không còn nhiều, lại do cao tuổi,... nên những chi tiết về các đời trên nữa không có nhiều: do vậy các bậc tiền bối có tên (X) xuất hiện liên tục. (2) hoàn-cảnh sinh sống nhiều nhánh lớn bị phân tán, xa xôi không phải muốn đến là được: những dấu hỏi (?) mọc ra như nấm trong phần Ghi-Nhớ. Đến nay vẫn còn bút-tích, tuy đã bớt nhiều. (3) thái độ hưởng ứng nhiều khi hời hợt, qua loa, phải kiên trì đốc thúc. Đáng tiếc là có sự không hưởng ứng, né tránh hoặc hiểu lầm ý nghĩa, mục đích khi vừa mới định dọ hỏi.

Về việc quản lý tư liệu, trình bày, in ấn: hoàn toàn dựa trên phương tiện tin học, một lãnh vực tuy mới mẻ nhưng ngày càng trở nên thông dụng. Nhưng hiện nay chưa thấy một ứng dụng nào cho việc làm Gia-Phả. Từ việc chọn phần mềm thích hợp, phân tích đề án, thiết kế hệ thống chương trình, soạn mẫu biểu, tạo lập cơ sở dữ liệu,... kể cả việc cho ký-hiệu và nhập thông-tin, nghĩa là mọi việc từ đầu, và từ A đến Z. Tham khảo được một vài chương trình của ngoại quốc được coi như là "Gia-Phả" (Genealgy Parwin, Kith&Kin) nhưng thật là đơn sơ, không đáp ứng với nhu cầu của Gia-Phả kiểu phương Đông. Lại do tự đặt nhiều yêu cầu khá cao (xem chi tiết ở phần Giới Thiệu) nên phải viết nhiều chương-trình, với nhiều giải-thuật khó. Cũng may (và cũng là điều kiện cơ bản) đây đúng là nghề-nghiệp chuyên môn, nên mọi việc cũng lần lượt giải quyết được. Tự mình làm lấy với hoài bảo hoàn thành ý tưởng và có tham vọng là phổ biến rộng rãi để nhiều người sẽ không phải khó khăn như mình và để công sức không phải bị mai một.

Về việc bổ sung kiến thức: điều may mắn duy-nhất trong quá trình tìm hiểu để lập Gia-Phả là xem được nhiều tài-liệu quý báu. Một trong số đó, có quyển Gia-Phả của Dã-Lan Nguyễn-Đức-Dụ (nxb Văn-Hoá, in lần thứ ba, 1992), là một nhà nghiên cứu uyên bác về Gia-Phả. Phần lớn về bố cục và một số tài-liệu truyền thống có từ trong quyển sách này.

Với những khó khăn gặp phải, cộng với những lo toan cho cuộc sống hàng ngày, nhiều lúc cảm thấy cô đơn sinh nản lòng, nản chí và đành thất hứa ...

Tưởng đâu buông xuôi. Nhưng thời gian vẫn tiếp tục qua nhanh, nhận thấy: có Người mới ngồi nói chuyện hôm nào nay đã vĩnh viễn ra đi, có Người ngày càng sức yếu, thông tin sẽ ngày càng mai một; người trẻ ngày càng nhiều, càng phân tán xa cách về nơi ở lẫn tâm hồn. Và chính luôn bị ám ảnh bởi ý nghĩ “Nếu không làm được thì sẽ không bao giờ làm được nữa !” càng làm nung nấu, sục sôi trong lòng không thể chậm trể hơn nữa và quyết tâm hoàn thành!

Tp HCM, đêm 21 tháng 01 năm 2002,

(nhằm mùng 9 tháng Chạp, Tân-Ty)

- Khi thực hiện bản Gia Phả này, do chưa tìm được bút tích hay ghi chép nào về các đời trên nữa, nên người chấp-bút (NCB) tạm coi như Người Này là Ông Tổ (hay Tổ-Phụ) của dòng họ Trần Ngọc, gốc ở Phú-Phụng, tỉnh Bến Tre. Khi cần sẽ bổ sung sau...

- Cũng theo như lời kể của nhiều vị lão thành thì Ông-Bà Tổ này có 7 người con, chỉ trừ Ông Trần Ngọc Hiển (là họ Trần) thì mấy người kia đều lấy họ Nguyễn (?), mà chưa tìm được một lý do hay nghe lời giải thích nào thỏa đáng!. Vì thế vẫn có 1 số ít con cháu có họ Nguyễn. Trong khi đó, hậu duệ của Ông 3-Hiển (là dòng chính, và là Trưởng-Tộc) vẫn giữ được họ Trần.

- Để bản Gia Phả này được nhất quán và tiện theo dõi, NCB mạn phép ghi chép lại theo chính thống: tức là tất cả con cháu đều theo họ Cha, trừ trường hợp đặc biệt có giải thích hợp lý.

- Việc lập Gia-Phả cho một dòng họ là công việc tỉ mĩ, lâu dài, và phải có truyền thống nhiều đời nối tiếp, không thể có được dầy dủ ngay. Do bắt đầu lại sau bao năm tháng đã mai một nhiều, nên việc chưa rõ tên của Tổ Phụ (Tổ-Mẫu và vài người khác của đời kế tiếp) cũng là điều bình thường. Vấn đề cần là phải có nhiều người góp công, góp sức và tiếp tục cái đã mở đầu. Thiết nghĩ đó còn là bổn phận của con cháu, nếu còn có nhớ tới Cha Mẹ, Ông Bà, Tổ-Tông...

(10/01/2002, NCB)

Trong những mục đích thông thường của Gia-Phả truyền thống, mà ai cũng biết, thì Gia-Phả này muốn chú-trọng nhiều hơn đến 2 mục đích, có tính thực tế nhất, đó là:

Hơn nữa, để khắc phục những khuyết điểm của Gia-Phả truyền thống, có đề ra những yêu cầu như sau:

Nội dung của Gia-Phả sao cho rõ ràng, dễ hiểu; hình thức tổ chức hợp lý, khoa học để dể truy tìm một thành viên của gia tộc và liên hệ nhanh đến được những người có quan hệ trực tiếp.

Cập nhật nội dung hay bổ sung chi tiết thật dễ dàng, kể cả việc thêm những thành viên mới... mà không làm thay đổi, xáo trộn hay ảnh hưởng lớn đến những trang, phần đã có.

Chu-kỳ mỗi lần sao-lục bản Gia-Phả mới (sau mỗi đợt cập nhật thêm) không phải là hai, ba chục năm hay cả đời người,... mà có thể tùy ý, ví dụ như là thường-kỳ hàng năm một.

Phù hợp với mọi giới: dễ sử dụng, đóng góp; phù hợp với truyền thống xưa, nay và tương lai...

Với công cụ là hệ chương trình “Phả-Hệ Tin-Học”, còn có thể qua đó thỏa mản được những nhu cầu tìm hiểu, truy-cứu sâu hơn về gia tộc một cách dễ dàng, nhanh chóng và trực quan.

Với những mục đích tốt đẹp, đơn giản và yêu cầu đầy tham vọng như trên, NCB kỳ vọng rằng

Gia-Phả này sẽ được mọi người thích thú, trân trọng. Và với sự góp sức của nhiều người, sẽ từng bước hoàn hảo hơn

- Phả hệ đặt nền tảng trên con người và mối quan hệ ruột thịt giữa những con người đó.

Đơn vị nhỏ nhất của con người được xác định là cá nhân và rộng hơn là gia-đình.

Mỗi cá nhân thì có những thuộc tính cơ bản như: họ, tên, phái, thứ, cha, mẹ, ngày sinh, ngày mất, địa chỉ, số điện thoại, v.v... và có một ký hiệu quan trọng là [Pxxx]. Mỗi gia-đình có các thuộc tính như : ký hiệu chồng/vợ, ký hiệu lần cưới, số con... và có một ký hiệu riêng là [Fxxx]

Về quan hệ thì có quan hệ ngang và quan hệ dọc:

Quan hệ ngang tức cùng một thế hệ như: chồng vợ, anh-em, chị-em,... hoặc cha mẹ, chú thím, dì-dượng, v.v.... Quan hệ dọc tức không cùng 1 thế hệ. Với 2 thế hệ kế nhau, thì có: cha-con, chú-cháu, dì cháu, cô cháu,... hoặc cách nhau 1 thế hệ như: ông cháu, bà cháu, v.v....

Do mục đích đã nêu, Gia-Phả này không đặt nặng hay phân biệt đối xử về dòng nội, dòng ngoại,... (mà trong những Gia-Phả truyền thống rất coi trọng ! ). Nói rõ hơn là các con, cháu gái vẫn được liệt kê đầy đủ và theo đúng thứ tự trong gia-đình, dù rằng chỉ cần qua một đời sau là đã khác họ.

- Tuy vậy, vẫn phải bảo-đãm được các đặc tính cơ bản giống như Gia-Phả truyền thống đã có, là có thể truy tìm ra một cách dể dàng các dòng chính, ai là truởng-tộc, hay có phả-đồ ngang/doc....

- Là một ứng dụng Tin-Học, nên mọi thành phần của Gia-Phả đều được chuẩn hoá và dự kiến sẵn một cách có hệ thống. Liên quan đến người sử dụng nhiều nhất là các Mẫu Biểu và vài Ký-Hiệu. Còn nhiều ký hiệu và các thành phần khác, nhưng xét thấy không cần thiết phải nêu ra.

Mẫu biểu như: Phả-Đồ 3 Đời, Phiếu Cá Nhân (PCN) mẫu/in, các Danh Sách, trang Thống Kê... Về ký hiệu (Code, còn

gọi là Mã) như: ký hiệu Phả-Đồ, ký hiệu PCN, ký hiệu Gia-Đình,...

- Sau đây sẽ giới thiệu sơ lược vài mẫu biểu ở trên để có khái niệm. Chi tiết hơn, sẽ có trình bày kỹ ở mục Hướng Dẫn Sử Dụng, trang 5. Về các ký hiệu thì được giải thích ngay tại nơi có liên quan.

Như tên gọi, đó là một sơ đồ trực quan liên hệ 3 đời kế tiếp: Cha Mẹ, Bản Thân và Các Con. Riêng đời Bản-Thân có các Anh-Chị Em cùng Cha-Mẹ. Mỗi người lại có người Phối-Ngẫu.

Vì Bản-Thân là trung tâm của Phả-Đồ nên ký hiệu của Phả-Đồ ám chỉ riêng đến Bản Thân và có dạng X.xx. Trong đó, xx chỉ là số thứ tự để phân biệt và X chính là ký hiệu chữ của Đời (thế hệ) của Bản-Thân trong toàn Phả-Hệ ! Ví dụ: người đời E sẽ gọi người đời C là Ông/Bà.

Chỉ có một số Phả-Đồ từ đời A đến C được in tượng trưng, vì nhiều lý-do...

Nếu sử-dụng Phả-Hệ Tin-Học thì có thể xem trên màn hình Phả-Đồ 3 Đời của bất cứ người nào

Nền tảng và bí quyết để giải quyết các yêu cầu đã đặt ra trong Gia-Phả này chỉ gồm gọn trong 1 trang gọi là Phiếu Cá Nhân (Person, hình mẫu PCN bên cạnh), nếu xét riêng về mặt dữ liệu.

Cần biết qua các thông tin trong phiếu này, vì sẽ hữu ích cho việc xem hoặc điền PCN về sau.

Mỗi người đã là thành viên của dòng họ khi được đưa vô Gia-Phả đều có duy nhất 1 PCN cho mỗi người. Mỗi phiếu có một ký hiệu dạng [Pxxx] (sẽ do NCB ghi) để nhận dạng và gắn liền với người đó mãi mãi. Ký hiệu này không được trùng, nhưng nếu có cách khoãng cũng chả sao!

Lưu ý:

Ký hiệu [Pxxx] chỉ dùng để phân biệt và được tận dụng như là số trang. Giá trị số trong ký hiệu không có nghĩa là cá nhân đó lớn hay nhỏ !

PCN mẫu có 4 phần tương đối rõ rệt dành cho: Bản-Thân, Cha-Me, Gia-Đình và Ghi-Nhớ.

Bản Thân gồm 2 phần: Phần trên có 12 vùng là những thông tin riêng của người có PCN và hầu như không đổi (trừ số mobil). Phần sau (trong khung) là các chi tiết về nơi cư ngụ và việc làm. Các chi tiết này có thể thay đổi tùy từng thời kỳ của hoàn cảnh sinh sống. Riêng về nơi cư ngụ có thể giống nhau cho nhiều PCN. Như: một gia-đình có vợ chồng, các con đang ở chung

Phần Cha Mẹ : có 5 vùng cho mỗi Cha / Mẹ, vì chính Cha, Mẹ cũng có PCN cho riêng mình.

Phần Gia-Đình, gồm 2 phần: Phần dành cho người Phối-Ngẫu (Vợ hoặc Chồng) có 5 thông-tin. Riêng ô Lần Thứ rất độc đáo: cho biết cặp Vợ Chồng này là lần cưới thứ mấy của mỗi người ! Phần dành cho Các Con có 5 thông tin cho mỗi người con.

Phần khung Ghi-Nhớ dùng để ghi bất cứ thông tin nào khác, như: tiểu-sử, hình dạng, cá tính đặc-biệt, công-đức, sự nghiệp và các câu chuyện hoặc giai-thoại có liên quan đến cá nhân đó.

Bản Gia-Phả này phát hành lần đầu nhưng đã truy tầm được trên 500 thành viên, tức có ngần ấy PCN. Đó là chưa kể một số chưa xác định rõ nên chưa chính thức đưa vô, còn để ở phần Ghi-Nhớ. Ngoài ra, còn có những Phả-Đồ; các công cụ hổ trợ tìm kiếm nhanh như Danh Sách; các số liệu Thống Kê; một bản đồ huyện Chợ Lách (cái nôi) để người xem xác định các địa danh có nói đến,... Nhưng thành-quả đáng giá nhất là đã xây dựng được cái khung và phương pháp sử dụng, nối tiếp.

Tuy-nhiên, do chỉ mới là cái khung và các thông tin cơ bản, nên còn nhiều việc phải tiếp tục :

Về PCN : cần phải bổ sung thêm thông tin do tự cá nhân hoặc người thân của cá nhân đó ghi

Truy-tìm thêm hậu duệ của các nhánh khác, đồng thời xác-minh các trường-hợp còn nghi vấn

Sưu tầm thêm các câu chuyện, giai-thoại vui, các biến cố, tiểu-sử,... về các người đời trên

Bổ sung nội dung các phần kinh điển như: Phả-ký, Kỷ-sự; phần Ngoại-phả và Phụ-Khảo

Về mặt kỹ-thuật cần giải quyết hoàn chỉnh trường-hợp nhiều vợ nhiều chồng (rất là phổ biến của người đời xưa) và viết thêm mới một số module dùng trong "Phả-Hệ Tin Học"...

Để cho phù hợp với nhiều người, NCB chọn dùng thể văn nói, văn kể chuyện, dễ viết, đọc để hiểu Đó cũng là lời khuyên của các tài liệu nghiên cứu về gia phả. Thi thoảng có lên pha chút và vư, dí dõm, tự nhiên và theo xúc cảm cá nhân, để bớt nhàm chán. Trình bày thì đơn giản, chân phương, nghiêm túc, fonts chữ có chọn lọc, cân nhắc, chủ yếu là nội dung sao Tất nhiên không phải chỗ nào cũng vậy, ví dụ như trong phần văn khấn, thì phải trang nghiêm, bài bản rồi Không thể cầu toàn được Có gì không hay không phải, chẳng qua vì quá nhiệt-tâm, xét công nhiều hơn tội mà thứ lỗi cho. Xin đa tạ! Vạn lần đa tạ! Lần sau xin chừa, không dám làm nữa cho súc tích.

... Cuối cùng rồi, quyển Gia Phả này cũng đã hoàn thành và cụ thể như là ở trên tay người đang xem. Tuy chưa được hoàn toàn vừa ý, nhưng cũng rất đáng tự hào vì do công sức của nhiều người mà thành, dù trực tiếp hay gián tiếp. Mong được trân trọng gìn giữ và cùng nhau tiếp tục tu bổ thêm để cho lần tái bần sau được hoàn mỹ hơn.

Chúc mọi người, mọi nhà tìm được nơi đây, nơi những trang giấy ở trên phảng phất những nụ cười hả-hê, đắc ý của người đời trên, của người thân thuộc. Tuy đã khuất mặt nhưng dường như vẫn còn quanh đây để chứng giám những gì con, cháu đang làm, đang muốn. Đó là niềm vui của tình gia tộc, tình họ hàng và được thể ện qua việc ngày càng quan tâm, càng gắn bó, càng thương yêu, càng đoàn kết hơn nữa. Đó mới chính là mục đích cao cả nhất mà nếu không đạt được thì 100 quyển Gia Phả cũng bằng vô ích.

Trộm nghĩ Gia Phả này không phải là bảo bối của riêng ai mà bỏ tủ khóa kín, hoặc ngược lại cũng không phải là vật trang sức đắt tiền của dòng họ, mỗi lúc lại đem ra khoe. Thiết tha mong rằng sẽ được sử dụng cho đúng nơi, đúng lúc và đúng người.

Cũng không có gì phải ngại ngần hay mắc cỡ khi nhắc lại rằng là trong quá trình thực hiện, NCB cũng đã nhận được rất nhiều lời động viên, khen tặng thật tình. Xin cám ơn tất cả và hết sức mong rằng những lời khen tặng đó, nếu còn, sẽ chóng trở thành những hành động cụ thể hơn: tiếp nối công việc chung này. Được thế, sẽ còn quý gấp nhiều lần lời khen tặng.

Cũng không quên thêm lời kết là nhân đây, NCB thành thật xin lôi đến những Ông Bà, Cậu Mọ, Dì Đượng và các Anh-Chị-Em, Cháu, bà con thân thuộc có liên quan ít nhiều đến dòng họ Trần, nhưng vì bản thân cũng còn nhiều hạn chế, lực bất tòng tâm, nên chưa có dịp truy-tầm, tìm đến, và ghi chép ngay được vào trong đọc này. Xin cảm thông cho niềm vu có được khi hoàn thành nhưng chưa thật sự trọn vẹn. Cố gắng đợt kế tiếp sẽ có mặt đầy đủ hơn. Xin hứa với mọi người và cũng là tự hứa với lòng mình vậy.

TP HCM, trưa 07/02/2002, nhằm 26 tháng Chạp, Tân-Tỵ
Người Chấp Bút, Hồ-Văn-Thành

Thật hạnh phúc xiết bao khi gõ xong dòng này, Enter xuống hàng và nhấp chuột để Save. Ôi ! Niềm vui nhỏ bé của tôi.